In het werken met schaduw, schaamte en oude patronen ontstaat vaak een helder moment van herkenning. Je ziet waar iets vandaan komt. Je begrijpt waarom je reageert zoals je reageert. Dat inzicht kan verzachten, ruimte geven en mildheid brengen. Tegelijk laat het lichaam iets anders zien. Begrijpen alleen verandert niet altijd wat diep verankerd ligt. Oude patronen leven niet alleen in verhalen, ze wonen in spanning, in adem, in beweging en in wat vanzelf gebeurt voordat je er

Grenzen worden vaak pas zichtbaar wanneer ze al zijn verschoven. Je zegt ja terwijl er vanbinnen aarzeling is. Je blijft aanwezig terwijl je lichaam eigenlijk om ruimte vraagt. Later volgt spanning, vermoeidheid of terugtrekking. Veel oude patronen bewegen rond aanpassen, zorgen of volhouden. Het lichaam leert dan om signalen te verzachten, zodat de verbinding behouden blijft. Grenzen beginnen zelden bij woorden. Ze beginnen bij sensaties. Een subtiele terugtrekkende beweging

Er zijn momenten waarop je merkt dat je tempo omhoog gaat. Je gedachten versnellen, je lichaam spant zich aan, je aandacht raakt versplinterd. Vaak gebeurt dat zo subtiel dat je het pas opmerkt wanneer je al ver van jezelf verwijderd bent. De adem is dan een betrouwbaar kompas. Zij beweegt altijd mee met wat er vanbinnen gebeurt. Ga zitten of staan zoals het voor jou prettig voelt. Breng je aandacht naar je adem zonder haar te veranderen. Merk op waar je haar het duidelijkst

V eel patronen nemen ongemerkt het roer over. Je reageert voordat je voelt. Je beweegt mee met wat vertrouwd is, ook wanneer het niet meer klopt. Het lichaam leeft dan nét vooruit, of blijft ergens hangen, terwijl het hier en nu nauwelijks wordt geraakt. Onderstaande oefening nodigt uit om eerst aan te komen. Om jezelf weer op te merken, precies hier. Neem een houding die voor jou comfortabel voelt. Zittend of staand, met beide voeten gedragen door de grond. Laat je aandacht

Embodiment ontstaat niet doordat je 'iets' gaat doen met je lichaam. Het ontstaat wanneer het lichaam zich veilig genoeg voelt om mee te doen. Zolang veiligheid ontbreekt, blijft belichaming iets wat je kunt begrijpen, maar niet werkelijk kunt ervaren. Wanneer veiligheid niet vanzelfsprekend is, blijft het lichaam alert. Het zenuwstelsel blijft vanuit activatie scannen, beschermen en vasthouden aan bekende strategieën. In zo’n staat is verandering vaak tijdelijk of oppervlakk

Trauma-sensitief werken is bij Hartenrijk naast specialisatie, een grondhouding. Het betekent dat er niet alleen geluisterd wordt naar wat iemand vertelt, maar ook naar wat het lichaam laat zien en de betekenis ervan gehoord wordt. Spanning, tempo, adem en contact gezien wordt. Naar wat mogelijk is, en wat nog niet. Trauma ontstaat niet door wat er gebeurde, maar door wat er ontbrak en door wat dat met jouw systeem deed. Veiligheid. Afstemming. Ruimte om te reageren. Het lich

Soms verdiept bescherming zich tot samenvallen. Een beweging waarin nabijheid niet langer alleen voedend is, maar noodzakelijk. Waar de orale honger naar steun en de masochistische kracht (zoals eerder beschreven) om te blijven samenkomen, kan versmelting ontstaan als houvast. Het gevoel wordt dan: als wij verbonden blijven, is het veilig. Deze beweging ontstaat niet uit het niets. Ze verdiept wat eerder al nodig was. De honger naar nabijheid van de orale structuur. Het volho

In het boek De Maskermaker worden een aantal karakterstructuren uitgewerkt. Bij de schizoïde structuur ligt de bescherming niet in doen, maar in terugtrekken. In minder worden. In verdwijnen uit het volle contact. Het lichaam vertelt dit verhaal vaak zacht. Weinig spierspanning. Een houding die zich iets terughoudt uit de wereld. De adem hoog of nauwelijks merkbaar. Alsof aanwezig zijn te veel vraagt. Niet omdat nabijheid onbelangrijk is, maar omdat het ooit te vroeg, te leeg